Van Gelder ontwikkelt samen met gemeente Nijmegen meest duurzame straat van Nederland

‘We willen mensen verleiden om duurzaam te leven’

Hoe ontwikkel je de meest duurzame straat van Nederland? Deze vraag legde de gemeente Nijmegen in 2018 voor aan bijna dertig partijen. Van Gelder had het juiste antwoord en mocht samen met advies- en ingenieursbureau Tauw aan de slag met deze unieke uitdaging in een bouwteamsamenstelling. Het resultaat wordt op donderdag 19 december onthuld, tijdens de feestelijke heropening van de Malderburchtstraat. De meest duurzame straat is versmald, heeft energie opwekkende stoeptegels, zonnepanelen in het fietspad, hergebruikte straatstenen en een groenstrook om regenwater op te vangen. De gebruikte materialen zijn duurzaam ingekocht en verder is veel aandacht voor de flora, fauna én bewoners. Daarnaast zijn twee busbanen vervangen door één.

Coördinator Duurzaamheid van de gemeente Nijmegen Geert Hendriks en Ontwerpleider Erwin van Boven van Aannemingsmaatschappij Van Gelder Regio Oostzijn vanzelfsprekend bij de feestelijke opening in december aanwezig. Beiden trots op het eindresultaat, maar misschien nog wel meer op het proces waarin samenwerking voorop stond.

Verleiden

De opdracht was duidelijk vanuit de gemeente Nijmegen. Hendriks: ‘Als coördinator duurzaamheid heb ik de opdracht duurzaamheid te borgen in de openbare ruimte van Nijmegen. Mijn stelling is dat je duurzaamheid niet door de strot moet duwen maar mensen moet verleiden duurzaam in hun werk te zijn. Nijmegen was in 2018 European Green Capital. In dat kader wilden we een project in 2018 zo duurzaam mogelijk oppakken. We hebben voor de Malderburchtstraat gekozen omdat dat een straat was die aan onderhoud toe was. De weg moest opgeknapt worden, de rammelende stenen moesten er uit, hij moest verkeersveiliger worden gemaakt en de het wegdek was onvoldoende. Wij wilden dit project zo duurzaam mogelijk realiseren waarbij de opgedane ervaring is toe te passen op veel voorkomende projecten.’

Bewoners centraal

Er werd een kernteam geformeerd, waarin Geert Hendriks, projectleider Eef Nijenhuijsen, senior beleidsmedewerker Maarten van Ginkel en inkoper Frank van den Hoge deelnamen. Hendriks: ‘wij hebben nagedacht hoe we een proces in konden richten om te komen tot een zo duurzaam mogelijke weg. We hebben er voor gekozen om het ambitieweb te gebruiken om een zo breed mogelijk beeld te krijgen welke ambities er zijn bij de gemeente en de aanwonenden/gebruikers. En we hebben gekozen om de RCC methode (Rapid circulair contracting) voor de aanbesteding te gebruiken. Dit is een nieuwe manier van aanbesteden. We hebben o.a. aan de voorkant aangegeven wat de ambities zijn en het beschikbare budget (1,2 miljoen) en hebben partijen uitgenodigd om met hun ideeën te komen. Om een lang verhaal kort te maken, zijn we uiteindelijk in zee gegaan met Van Gelder. Doorslaggevend daarbij was dat Van Gelder een voorstel had waarbij de bewoners écht betrokken werden. Niet alleen aan de voorkant, maar dat ook nagedacht werd hoe ze hun straat duurzaam gingen gebruiken.’

Ambities

Erwin knikt instemmend. ‘Normaal hebben we te maken met een Programma van Eisen en Budget en daar moet je het ontwerp voor maken. Nu hebben wij het ontwerp mogen maken zonder beperkingen, dat is best uniek. Buiten het budget en de planning zat er geen grens op een doel. De ambities van de gemeente Nijmegen waren helder in beeld. Uitgangspunten waren namelijk dat het voorstel voor iedereen moest zijn, dat er CO2 besparing werd gegenereerd, dat de inrichting circulair was en dat er sociale cohesie moest zijn in realisatie en exploitatie.’

Kennisgaring

In het begin van het traject stonden kennisvergaring en burgerparticipatie voorop. Er volgden interviews met kennisdragers, de wijkmanager, wijkregisseur, het bestuur van het Kadinsky College, wooncorporaties, de beheerder van de serviceflats en natuurlijk bewoners. Van Boven: ‘Intern en extern gingen we op pad om een goed beeld te krijgen van de scope van het project. Daarmee konden we samen aan de slag om het ontwerp te maken, het in te richten en de materialen uit te zoeken. We deden het dus heel anders dan we normaal doen. We gingen denken van kosten naar waarde. Daarvoor werd ook advies gevraagd aan voormalig weervrouw Margot Ribberink. Zij is nu klimaatexpert en kijkt op een andere manier naar duurzaamheid. Zij heeft input gegeven en meegedacht aan het plan, lesgegeven bij het Kadinsky College dat in de straat ligt en bij de werkgroep langs geweest.’

Plukbloemen

Eef Neienhuijsen had al eerder een werkgroep met aanwonenden samengesteld. Met deze werkgroep werd ook o.a. een Waardekijksessie en informatiebijeenkomst gehouden en een integraal groenplan opgesteld. In dat plan stond bijvoorbeeld dat er plukbloemen moesten komen, dat er meer vogels te zien moesten zijn en dat er insectenhotel moesten worden geplaatst. Hendriks: ‘Ook hebben we de te gebruiken boomtypes aangepast. Bomen zetten we vroeger altijd los van elkaar aan de straat. Nu zijn ze opgeschoven en bij elkaar in een natuurlijke habitat geplaatst. En hebben we boomsoorten geselecteerd die passen bij de grondsoort die er ligt.’ Van Boven vult aan: ‘De werkgroep heeft ook nog extra bijeenkomsten gehad waar in verschillende fases van het project het ontwerp werd toegelicht en waarbij zij input konden geven.’

Prestigeproject

Van Boven heeft aan dat dit project voor hem, maar zeker ook voor Van Gelder wel een prestigeproject was. ‘Er lag een ambitieus plan en we hadden dit op deze manier nog niet eerder gedaan. We voelden ons al die tijd trouwens gewoon collega’s, maar hadden soms ook pittige discussies. Over van alles haha. Alles werd ter discussie gesteld. Niets werd in dit project vanzelf aangenomen. Dat betekende dat je buiten gebaande paden moest lopen. Maar dat hebben we echt samen op een constructieve manier opgepakt. Hendriks vult aan: ‘Ondanks dat we elkaar natuurlijk niet kenden, voelden we de uitdaging om dit samen te doen. Het is voor ons een voorbeeldproject. We willen een voortrekker zijn op het gebied van duurzaamheid. En dat dat lukt, blijkt wel uit het feit dat we vanuit het land veel bevraagd worden hierover.’

Afzagen

De werkgroep vanuit de straat had een duidelijke inbreng in de plannen en werd meerdere malen geraadpleegd . Van Boven: ‘Dit is een serieuze stakeholder. Als iets niet kon, kweekten we zoveel mogelijk begrip door het open en eerlijk te vertellen. Zo wilden zij graag dat de 10 meter hoge lantaarnpalen in de straat zouden verdwijnen in het kader van sociale veiligheid. Maar die palen waren nog lang niet aan het einde van hun maximale restlevensduur. We hebben toen voor elkaar gekregen dat er een stuk van afgezaagd werd en dat een manier werd gevonden om de nieuwe duurzame lampen er aan te bevestigen. Het koste wat moeite en er was weerstand zowel bij Van Gelder als bij de gemeente, maar ik ben blij dat we hier in geslaagd zijn. Ook dat is duurzaamheid ten top.’

Lessons learned

Volgens Hendriks zijn er meerdere inzichten gekomen over de nieuwe manier van aanbesteden. Waarbij het budget en de wensen aan de voorkant worden aangegeven. Hendriks: ‘Duurzaamheid hoeft niet iets spectaculairs te zijn. We moeten wel innoveren, want de grondstoffen raken op. We kunnen beginnen met het laaghangend fruit te pakken door eenvoudig te denken en verspilling te voorkomen. De voorbeelden van o.a. de lantaarnpalen en de bomen begrijpt iedereen. Bewoners willen gewoon een mooie, veilige straat.’

Tips

Zowel Hendriks als Van Boven kijken terug op een succesvol project. Hendriks: ‘Ik heb er altijd in geloofd en wist dat het zou goed komen. Ik was blij dat het compleet volgens onze visie wordt uitgevoerd. En dat het rendement gaat hebben. Als we straks klaar zijn, hebben we 49% CO2 reductie gerealiseerd en een toename van 54% circulariteit toegepast. Daarbij komt dat alles wat we geleerd hebben, we morgen 1 op 1 kunnen toepassen in een andere straat. Onze tips? Zorg voor een strakke planning, werk stap voor stap; houd de financiën in de gaten en werk op basis van vertrouwen. Gemeenten die dit interessant vinden, kunnen zowel bij ons als Van Gelder aankloppen voor meer info.’

Meer weten?

Wie meer wil weten over dit project is van harte welkom tijdens de Inspiratiesessie Duurzaamheid op 5 februari tijdens de InfraRelatiedagen. Het projectteam verzorgt dan om 15.00 uur in de vergaderzaal een inspirerende bijeenkomst over de meest duurzame straat van Nederland. Aanmelden kan via www.vangelder.com/inspiratiesessie